نخستين مواجهة جدي استاد مطهري با نهج‌البلاغه، در اصفهان اتفاق افتاد و آن زماني بود كه پاي درس حاج علي‌آقا شيرازي مدرس نهج‌البلاغه نشست و احساس كرد كه اين مرد، نهج‌البلاغه را تدريس نمي‌كند كه زندگي مي‌كند. از آن وقت بود كه تصميم گرفت خودش نيز با آن زندگي كند و چنين كرد. حاصل هم‌نفسي ديرسال استاد مطهري با اين كتاب شگرف، البته چيزي نيست كه بتوان به سادگي آن را تبين كرد و آن، جان روشن و ضمير آگاه ايشان است. اما آنچه از نتايج مكتوب اين زندگي بر قلم ايشان جاري شده، كتاب « سيري در نهج البلاغه» است كه نخستين بار به صورت مجموعه مقالات در سالهاي 1351 و 1352 در مجلة مكتب اسلامي انتشار يافته و سپس به صورت كتاب به چاپ رسيده است.

سخن بسيار جالب و شجاعانه‌اي كه استاد مطهري در مقدمة كوتاه و بسيار خواندني اين كتاب در بارة نهج‌البلاغه نوشته، شنيدني است. او مي‌گويد: « بديهي است كه اگر محتويات كتابي و يا انديشه‌ها و احساسات و عواطف شخصي، با دنياي روحي مردمي سازگار نباشد، اين كتاب و يا آن شخص عملاً تنها و بيگانه مي‌ماند هرچند نامشان با هزاران تجليل و تعظيم برده شود.» و حقيقت چنين است. آن سخنان بي‌پروا و ويران‌كننده، آن عدالت سخت و آن زهد مردافكن كه در نهج‌البلاغه تبليغ مي‌شود، با سبك وسياق زندگي متظاهرانه و اشرافي ابناي اين روزگار از عالم و عامي نسبتي برقرار نمي‌‌كند. اين است كه به گفتة خودش، نهج البلاغه مانند خود علي در ميان ما تنها و غريب است.

كتاب «سيري در نهج‌البلاغه»، در هفت بخش، موضوعات مهم مطرح‌شده در سخنان مولا علي را مورد بررسي و تفسير قرار داده است. شيوة تفسيري استاد، روش تفسير موضوعي است. اما دراين روش نيز سعي و الزام ندارد كه به تمام سخنان مولا علي در آن موضوع، استشهاد كند. ايشان عنوانهاي مهم بحث را با استفاده از برخي كلمات امام تبيين مي نمايد.

«كتابي شگفت‌انگيز» عنوان بخش نخست اين كتاب است كه در آن مقدمات كار مورد بررسي قرار مي‌گيرد و از چگونگي تدوين نهج‌البلاغه سخن مي رود. بخش دوم به الهيات و ماوراء‌الطبيعه اختصاص يافته و مباحثي چون توحيد و معرفت، ذات و صفات پروردگار و چند مبحث مهم فلسفي كلامي ديگر مورد بررسي قرار مي‌گيرد. سلوك و عبادت، حكومت و عدالت، اهل‌بيت و خلافت و موعظه و حكمت عناوين كلي بخشهاي سوم تا ششم اين كتاب است. بخش هفتم كتاب نيز مبحث دنيا و دنياپرستي است.

سيري در نهج‌البلاغه دريچة آشنايي و ورود بسيار خوبي است براي جوانان با اين كتاب بزرگ. در اين كتاب نيز مانند ديگر كتابهاي استاد، طرز تقرير مطالب ساده و عامه‌فهم است. شايد اين روشِ منحصربه‌فرد ايشان از بركات طلبگي و تماس مدام با مردم باشد، كاري دشوار يا همان سهل ممتنعي كه شاعران مي‌گويند اينكه تو بتواني با پاسداشت علو و كيفيت مطلب چنان سخن بگويي كه عامي بفهمد و عالم قبول كند. به قول حضرت مولانا :

 جمع صورت با چنين معناي ژرف

 مي نيايد جز ز سلطان شگرف

 و مطهري بي‌شك آن سلطان شگرف تفكر ديني بود.

استفاده از این مطلب با ذکر منبع( کتاب آفتاب) مجاز است.